ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΑ
ΠΡΟΤΥΠΑ-ΦΙΛΙΠ ΡΟΘ
Πολλοί
συγγραφείς αποφεύγουν από ένα σημείο και μετά να αναφέρονται στα λογοτεχνικά
τους πρότυπα και στις επιδράσεις που δέχτηκαν από άλλους συγγραφείς. Δεν ξέρω
πόθεν αυτή η φοβική (ενοχική) στάση τους. Δεν διστάζω να σας αποκαλύψω τα δικά
μου πρότυπα, που με επηρέασαν έντονα τουλάχιστον μέχρι την κυκλοφορία των πέντε
πρώτων βιβλίων μου. Σαμαράκης, Μπόρχες, Ιωάννου, και λίγο μετά, δύο εκπρόσωποι
του ρεύματος της Διαγωνίου, που λειτούργησαν και ως ιδανικοί αναγνώστες των
χειρογράφων μου: Περικλής Σφυριδης και Ντίνος Χριστιανόπουλος. (Εδώ ας
προστεθεί και η τριάδα των λογοτεχνών της γενιάς μπιτ −Beatniks− Μπάροουζ,
Γκίνσμπεργκ, Κέρουακ, που εκεί, γύρω στα δεκαοχτώ, με είχε ξελογιάσει
δημιουργικά). Πάντα ανατρέχω σε όλους αυτούς με σεβασμό, αγάπη και συγκίνηση.
Ποτέ δεν θα πω ότι τους ξεπέρασα ολοκληρωτικά και ξεμπέρδεψα μαζί τους (ακόμη
κι αν κάτι τέτοιο έχει συμβεί), θα ήταν αχαριστία και ύβρις. Ωστόσο από το 2007
και εντεύθεν ως ακλόνητο συγγραφικό πρότυπο μου υπήρξε και παραμένει ο
Αμερικανός συγγραφέας Φίλιπ Ροθ. Έχω διαβάσει ως σήμερα σχεδόν όλα τα
μυθιστορήματα και τις νουβέλες του, έχω γράψει τουλάχιστον 15 κριτικά κείμενα ή
μελέτες για το έργο του (το εκτενές μου κείμενο, μετά τον θάνατό του, που
δημοσίευσα στην book press, ο Κώστας Κατσουλαρης το χαρακτήρισε κείμενο
αναφοράς για τους μελλοντικούς μελετητές του) και συνεχίζω να τον έχω ως μια
συγγραφική σταθερά, που κάποτε φιλοδοξώ να την πλησιάσω, όσο αυτό είναι εφικτό.
Ο Ροθ, κατά τη γνώμη μου, έχει όλο το πακέτο του λογοτέχνη: Δουλεμένο βίωμα σε
μυθοπλαστικό πλαίσιο, διαυγή και ξεκάθαρο λόγο, πολλές αφηγηματικές επιστρώσεις
στην ανάπτυξη του εκάστοτε θέματος του, αναφορά στα μεγάλα θέματα της
λογοτεχνίας όπως ο έρωτας, η θνητότητα, το γήρας, η απώλεια, η πολυπλοκότητα
των ανθρώπινων σχέσεων, η «αυτοκρατορία» του απροόπτου, ο παραλογισμός των
πολέμων, οι θρησκευτικές συγκρούσεις και ακρότητες που υποβαθμίζουν την έννοια «άνθρωπος»
κ.α., αλλά παράλληλα και μια ειλικρίνεια και μια ρομαντική, παλιού τύπου
πεποίθηση (να το λέγαμε ήθος;) ότι αλλάζουμε τον κόσμο αποκαλύπτοντας την
περιπέτεια της ζωής μας και κάνοντάς την λογοτεχνία. Η πεποίθηση ότι η
λογοτεχνία είναι κάτι το ιερό και το αδιαπραγμάτευτο. Τον θυμήθηκα, πάλι,
σήμερα διαβάζοντας στον Τύπο την είδηση ότι σε λίγες μέρες από σήμερα (στις 8
Οκτωβρίου) θα ανακοινωθεί το όνομα του βραβευμένου με Νόμπελ συγγραφέα για το
2026. Ένα βραβείο που ο Ροθ δεν το αξιώθηκε στη ζωή του γιατί ποτέ του δεν
υπήρξε πολιτικά ορθός και συμβατός με τις ιδεολογικοπολιτικές πεποιθήσεις
"εκείνων των κρετίνων της
Στοκχόλμης" όπως τους αποκάλεσε φανερά ενοχλημένη η γυναίκα του Κούντερα,
όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του, αφού ο Ροθ υπήρξε και αγαπημένος φίλος του
άντρα της Μίλαν Κούντερα.
Σήμερα, που έχω διαβάσει σχεδόν όλα τα
βιβλία του Ροθ και έχω γράψει ότι ήταν να γράψω για το έργο του, αρκούμαι στο
να διαβάζω τουλάχιστον λίγες σελίδες την εβδομάδα από κάποιο ήδη διαβασμένο
βιβλίο του, σαν αναγνωστική θεραπεία. Όχι τόσο για να ξαναθυμηθώ την υπόθεση
και να θαυμάσω το αξεπέραστο συγγραφικό του στιλ. Αλλά για να καθαρίσουν οι
εγκεφαλικοί νευρώνες απ' τα λογής σκουπίδια των καιρών μας και να συντονιστεί
το μυαλό, ανανεούμενο, με το ευεργετικό και ζωοφόρο πνεύμα του.
Π.Γ.