Η αναγνωστική πρόταση του μήνα: J. M. Goetzee, Η ελπίδα

 

         

    Η ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

 

[Μία φορά κάθε μήνα θα προτείνεται από το blog ένα βιβλίο, πρόσφατης ή παλαιότερης κυκλοφορίας ως αναγνωστική πρόταση. Για αυτόν τον μήνα θα μας απασχολήσει η συλλογή διηγημάτων του J. M. Goetzee Η ελπίδα και άλλες ιστορίες (εκδ. Διόπτρα, 2026, μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου)]

●

 

σ. 90: «Σκέφτηκα ότι ο κόσμος ανέχεται τη σφαγή των ζώων μόνο και μόνο επειδή δεν βλέπει τη διαδικασία».

σ. 81: «Δεν είναι κακό να κάνει κανείς το καθήκον του. Το καθήκον είναι αυτό που κάνει τον κόσμο να γυρίζει, όχι η αγάπη».

σ. 74: «Όχι, δεν υπάρχει Θεός. Αλλά, τουλάχιστον, στον κόσμο για τον οποίο εύχομαι και προσεύχομαι να υπάρχει, κάθε ψυχή θα έχει μια ευκαιρία».

σ. 67: «Αν ήταν όλοι σαν εσένα, το ανθρώπινο είδος δεν θα είχε επιβιώσει κατά την εποχή των Παγετώνων».

 

Είναι ελάχιστες μόνο από τις αρκετές, υπαρξιακού τύπου, φράσεις-ευφυολογήματα που αναφέρει η Ελίζαμπεθ Κοστέλο (ηρωίδα και παλαιότερων βιβλίων του συγγραφέα) στην πρόσφατη συλλογή διηγημάτων του Η ελπίδα και άλλες ιστορίες. Αν εξαιρέσουμε τις δύο πρώτες ιστορίες του βιβλία που έχουν κάποια αφηγηματική αυτονομία, οι υπόλοιπες έξι σχετίζονται μεταξύ τους, είναι αλληλένδετες και, κατά κανόνα, φωτογραφίζουν μια ηλικιωμένη γυναίκα στο λυκόφως της ζωής της, που ζει σε ξένη χώρα, είναι διάσημη συγγραφέας και έρχεται σε επικοινωνία (όσο αυτό είναι εφικτό) με τα παιδιά της και τη νύφη της, που αγωνιούν για το μέλλον και την εξέλιξη της υγείας της.

Μέσα απ’ όλες τις ιστορίες ο αναγνώστης θα προβληματιστεί βαθιά για μεγάλα θέματα της ζωής και της λογοτεχνίας, όπως τα γηρατειά, ο θάνατος, η πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων, η σχέση ανθρώπων-ζώων, η αίσθηση του καθήκοντος και η συνύπαρξη ανθρώπων με διαφορετικές αντιλήψεις και στάσεις ζωής, η ανεκτικότητα, η ευθανασία ως διέξοδος στην άνοια των ηλικιωμένων, που χάνουν την αξιοπρέπειά τους.

Ωστόσο, αν κάτι ξεχωρίζει και υπερτερεί σ’ αυτές τις άκρως ενδιαφέρουσες ιστορίες του βραβευμένου με Νόμπελ (2003) Νοτιοαφρικανού συγγραφέα, είναι η αίσθηση μιας υπαρξιακής παραδοξότητας και μιας υψηλής φιλοσοφικής ενατένισης της ζωής, που αποτυπώνεται ανάγλυφα ιδίως μέσα από τους διαλόγους των ηρώων του.

 

Δείγμα γραφής (σ. 118)

 

Όμως, πιάνομαι από μια τελευταία πεποίθηση: ότι το κοτοπουλάκι που μου εμφανίστηκε στην οθόνη χτες το βράδυ εμφανίστηκε για συγκεκριμένο λόγο, εκείνο και τα άλλα αμελητέα όντα των οποίων οι δρόμοι συναντήθηκαν με τον δικό μου καθώς όδευαν προς τον θάνατο.

Για εκείνα γράφω. Οι ζωές τους είναι πολύ σύντομες και τόσο εύκολα ξεχνιούνται. Είμαι το μόνο πλάσμα στο σύμπαν που ακόμη θυμάται, αν αφήσουμε κατά μέρος τον Θεό. Όταν φύγω από εδώ, θα υπάρχει μόνο το κενό. Θα είναι σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Γι’ αυτό γράφω για εκείνα και γι’ αυτό ήθελα να διαβάσεις για εκείνα. Για να αφήσω σ’ εσένα την ανάμνησή τους. Αυτό είναι όλο.

 

Π. Γ.

Ταχυδρομικό κυτίο (7): Christina Rossetti και Λεβίνα

 

ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΚΥΤΙΟ (7)

 

 

(στη στήλη αυτή θα αναρτάται σύντομο σχόλιο για κάποιο ή κάποια από τα βιβλία που, κατά καιρούς, δέχομαι με το ταχυδρομείο)

 

●

 

Η Ευσταθία Δήμου έχει προλάβει να κομίσει στα Γράμματα σημαντικά κι ενδιαφέροντα πράγματα με πολλές ιδιότητες. Φιλόλογος, ερευνήτρια, δοκιμιογράφος, ποιήτρια, πεζογράφος αλλά και μεταφράστρια και ανθολόγος και επιμελήτρια ύλης λογοτεχνικών περιοδικών.

Δύο πρόσφατα βιβλία (του 2026) που έλαβα με το ταχυδρομείο και που μου έκαναν εντύπωση είναι το «Christina Rossetti» (Οι εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα, 2026), όπου η Δήμου έχει κάνει τη μετάφραση των ποιημάτων κι έχει γράψει την εισαγωγή, και το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Λεβίνα» για τη σατιρική λογοτεχνία (εκδ. Κουκκίδα, Ιανουάριος-Ιούνιος 2026), στο οποίο η Δήμου επέλεξε κι επιμελήθηκε την ύλη του, γράφοντας παράλληλα το εκδοτικό σημείωμα.

Αναφορικά με το «Christina Rossetti» η Δήμου αναφέρει στην εισαγωγή της πως η ποίηση της εν λόγω Αγγλοϊταλίδας ποιήτριας «διατηρεί και υπερασπίζεται έναν ευλαβικό τόνο από την αρχή μέχρι το τέλος». Παρακάτω αναφέρεται πως «η ποίηση της αναδίδει το άρωμα της εποχής και οι φόρμες στις οποίες είναι γραμμένα τα περισσότερα από τα ποιήματά της καθιστούν την ανάγνωσή τους μια απολαυστική εμπειρία». Για να καταλήξει η μεταφράστρια πως «το ιδιαίτερο κλίμα και η ατμόσφαιρα της Rossetti διχάζονται και επανενώνονται σε δύο μάλλον αντιθετικές μεταξύ τους συνθήκες: τον παιγνιώδη τόνο και τη βαθιά τραγικότητα» (σ. 11)

           

                        Δείγμα γραφής (σ. 73)

 

      [Διαμάντι ή κάρβουνο;…]

 

Διαμάντι ή κάρβουνο;

Διαμάντι, παρακαλώ.

Ποιος νοιάζεται για ένα άχρηστο κάρβουνο

κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό;

 

Διαμάντι ή κάρβουνο;

Κάρβουνο, παρακαλώ.

Κάποιος νοιάζεται για το κάρβουνο

την ώρα που παγώνει το νερό.

 

 

Το περιοδικό «Λεβίνα», που το χάρηκα ιδιαίτερα και απόλαυσα την ύλη του, εκτός του εκδοτικού σημειώματος, περιλαμβάνει ένα δοκίμιο για την Ανατομία της σάτιρας του Gilbert Highet (μτφρ. Ευσταθίας Δήμου), επιλεγμένη σατιρική ελληνική ποίηση και πεζογραφία αλλά και ακόμη μία μελέτη, ξένη ποίηση, το Από το Σατιρικό παρελθόν, μια ανθολόγηση του έργου του Γεώργιου Σουρή και κριτικό κείμενο της επιμελήτριας ύλης για τη σατιρική ποίηση του Θεοδόση Βολκώφ και του Ορφέα Απέργη.

Η Ευσταθία Δήμου στο εκδοτικό σημείωμα, μεταξύ άλλων, επισημαίνει για το περιοδικό πως «Η Λεβίνα έρχεται για να καλύψει ένα κενό ή μάλλον για να το αναδείξει. Κενό όχι μόνο στα σύγχρονα ελληνικά γράμματα και τις τέχνες, αλλά και στην ίδια τη ζωή μας που μοιάζει βυθισμένη στη σοβαρότητα, την τυπικότητα, τη σύμβαση». Προσυπογράφω αυτήν την άποψή της και με τα δύο χέρια, αναπολώντας τις ατέλειωτες ώρες που, προσωπικά, βυθίστηκα ως αναγνώστης για ολόκληρες δεκαετίες σε βιβλία «σοβαρά» (ή μήπως απλώς σοβαροφανή;), μελαγχολικά, δακρύβρεχτα και τετριμμένα, αναζητώντας μάταια λίγα ψήγματα χιούμορ από τους συγγραφείς τους, που είχαν πάρει τη ζωή (τη δική τους αλλά και των άλλων) τόσο μα τόσο σοβαρά.

 

          Επιλογή από την ύλη του περιοδικού

        (σ. 34, ποίημα του Γιάννη Ν. Κυριαζή)

 

       Οι τελευταίοι

 

Από τις παρελάσεις

πρόσεξε μη γελάσεις

μ’ αρέσουνε οι τελευταίοι

που είναι κοντοί μα και ωραίοι

 

Χωρίς της φύσεως να ’χουν το δώρο

Με κυάλια βλέπουν τον σημαιοφόρο.

Αδιάφοροι, με δίχως βήμα…

Μόνο γι’ αυτούς αξίζει ποίημα.

 

Π. Γ.

ΤΕΧΝΕΣ OnLine-Κριτική

 

                                                Μια κριτική (σχόλιο) του Κώστα Τραχανά 

                                         για το βιβλίο μου Η μελωδία των αγαλμάτων

https://www.texnesonline.gr/2026/06/blog-post_95.html

Η μελωδία των αγαλμάτων: η πρώτη κριτική

 

(Η πρώτη κριτική για το μυθιστόρημά μου Η μελωδία των αγαλμάτων μόλις δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό fractal από την ποιήτρια, φιλόλογο και κριτικογράφο Χρυσάνθη Ιακώβου. Την ευχαριστώ από καρδιάς. Παραθέτω το κείμενό της.)

 

֎

 

 

Ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα για τα διαψευσμένα όνειρα, τις λάθος επιλογές και την ανάγκη για ευτυχία

 

                      Γράφει η Χρυσάνθη Ιακώβου

 

 

Παναγιώτης Γούτας «Η μελωδία των αγαλμάτων», Εκδόσεις Βακχικόν, 2026

 

Μπορούν οι άνθρωποι να σηκώσουν το βάρος των επιλογών τους; Κι αν οι επιλογές τους είναι λάθος, μπορούν να βρουν τη δύναμη να κάνουν μια νέα αρχή; Αυτό μοιάζει να αναρωτιέται ο Παναγιώτης Γούτας στο νέο του βιβλίο «Η μελωδία των αγαλμάτων», τοποθετώντας τους ήρωές του αριστοτεχνικά σε κομβικά σημεία της ζωής τους, όπου τα λάθη, οι μεταμέλειες και οι αδυναμίες τους τους καθορίζουν.

Οι ήρωες πολλοί και με διαφορετικές πληγές ο καθένας. Τρεις συμφοιτήτριες που ξανασυναντιούνται χρόνια μετά και αρχίζουν τη φιλία τους από την αρχή, αναπολώντας τον παλιό τους έρωτα για το ίδιο πρόσωπο. Ένας άντρας που κρύβει τις σεξουαλικές του προτιμήσεις από τη γυναίκα του και ένας άλλος που φοβάται τη δέσμευση. Μια υπάλληλος μικροβιολογικού που επιλέγει τους λάθος συντρόφους. Ένας αστυνομικός που καταδιώκει τα λάθος άτομα, ένας γυμνασιάρχης που γράφει διηγήματα. Πολλά από τα πρόσωπα του βιβλίου δεν γνωρίζονται μεταξύ τους, έχουν όμως ένα κοινό: συχνάζουν στο ίδιο μπαρ, το Ερμής Ανάδρομος. Ο Ερμής Ανάδρομος, ένα μέρος όπου διασταυρώνονται τυχαία -ή μοιραία- οι ζωές άγνωστων μεταξύ τους ανθρώπων, λειτουργεί σαν καταφύγιο για τους ήρωες και σαν άξονας και κέντρο αναφοράς για τον συγγραφέα.

Τολμηρό εγχείρημα από την πλευρά του συγγραφέα να συνενώσει τόσα διαφορετικά στοιχεία σε ένα μυθιστόρημα χωρίς να χάσει τις ισορροπίες και χωρίς να προκαλέσει σύγχυση στον αναγνώστη – αντιθέτως, ο σπονδυλωτός χαρακτήρας του βιβλίου δίνει ρυθμό και ένταση χάρη στις εναλλασσόμενες σκηνές και δημιουργεί ένα ενδιαφέρον σύμπλεγμα προσώπων, γεγονότων, ιδεών.

Οι ήρωες του βιβλίου μοιάζουν σε ένα πρώτο επίπεδο εγκλωβισμένοι στις ζωές τους, σε δικά τους προσωπικά αδιέξοδα ή μυστικά, με λάθη δικά τους ή με καταστάσεις που τους επιβλήθηκαν χωρίς τη θέλησή τους, όμως τελικά ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζονται όσα τους συμβαίνουν και η δύναμη που επιδεικνύουν όταν χρειαστεί είναι αυτό που τους χαρακτηρίζει. Οι ήρωες του Γούτα ενεργούν πέρα από τους κανόνες του πρέπει, ενεργούν μόνο με βάση αυτό που θέλουν και αυτό που πιστεύουν πως μπορούν να κάνουν. Κι αυτό ίσως είναι αρκετό για να ζήσει κανείς μια ικανοποιητική ζωή.

Ο συγγραφέας παίζει αρκετά με την έννοια της νοσταλγίας και του παρελθόντος, όχι με τρόπο τρυφερό ή μελοδραματικό, αλλά χρησιμοποιώντας την έννοια αυτή για να τοποθετήσει τους ήρωες στο σήμερα. Υπάρχει διαρκώς η διάψευση, η απογοήτευση και συγχρόνως μια νέα ελπίδα.

Πίσω από τις ζωές των ηρώων και τα μικρά ή μεγάλα γεγονότα που συμβαίνουν, ο Γούτας έχει γεμίσει το βιβλίο με τέχνη, με αναφορές σε ταινίες ή σε μουσικά κομμάτια της τζαζ. Ενδιαφέρουσες επίσης οι αναφορές στην πολιτική, στην Αριστερά, στη διάψευση των οραμάτων. Το φόντο που έχει χτίσει ο συγγραφέας συμπλέκεται αριστοτεχνικά με τη δράση του βιβλίου και τις ζωές των ηρώων του.

Τα πρόσωπα του βιβλίου δεν οδηγούνται απαραιτήτως κάπου. Δεν ξεφεύγουν εντελώς από τους δαίμονές τους, δεν ζουν ίσως τη ζωή που ονειρεύτηκαν, δεν εξιλεώνονται απόλυτα, δεν διορθώνουν τα πάντα. Απλώς συνεχίζουν κάνοντας το καλύτερο που μπορούν. Κι αυτό είναι τελικά μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και ρεαλιστική λογοτεχνική προσέγγιση.

 

 

 https://www.fractalart.gr/i-melodia-ton-agalmaton/

 

Ένα δικό του δωμάτιο-Κριτική Γιάννη Μπασαγιάννη

 

Εν μέσω σχολιασμών και παρουσιάσεων του νέου μου μυθιστορήματος δέχτηκα με χαρά το αναλυτικό σχόλιο-κριτική του Γιάννη Μπασαγιάννη στο ιστολόγιό του Vivlioniki για το αμέσως προηγούμενο, τη συλλογή διηγημάτων μου Ένα δικό του δωμάτιο (Ρώμη, 2025). Σας το παραθέτω για να το διαβάσετε.

 

14 διηγήματα του Παναγιώτη Γούτα – Αναζητώντας το προσωπικό μας δωμάτιο…

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

 

Με μια ταξινόμηση καθαρά προσωπική και χωρίς κανένα απολύτως λογοτεχνικό κριτήριο, ο Παναγιώτης Γούτας είναι ένας από τους συγγραφείς που μας έχει χαρίσει η γειτονιά της Χαριλάου (μαζί με τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη, τον Περικλή Σφυρίδη, την Αρχοντούλα Διαβάτη κα). Έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με το αγαπημένο μου λογοτεχνικό είδος, το διήγημα, και στην Vivlioniki είχαμε δει στο παρελθόν κάποια έργα του (πχ «Το ίδιο έργο της ζωής μου», «Ενός καφέ μύριοι έπονται», «Τζαζ, παθήσεις και άλλα τινά»). Σήμερα θα ρίξουμε μια ματιά στο προτελευταίο βιβλίο που μας χάρισε, την εξαιρετική συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Ένα δικό του δωμάτιο», το οποίο βγήκε κάποια στιγμή μέσα στο 2025 (τελευταίο έργο του είναι το μυθιστόρημα με τίτλο «Η μελωδία των αγαλμάτων», το οποίο θα δούμε και αυτό στο μέλλον στο ιστολόγιο).

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, όμορφη χωρίς κραυγές και περιττά στολίδια, συμβαδίζει με την γραφή του Γούτα. Τα κείμενα είναι ευανάγνωστα, συνολικά μια όμορφη δουλειά.

Συνολικά έχουμε 14 διηγήματα τα οποία είχαν γραφτεί μεταξύ 2017 και 2024. Κάποια από αυτά (τα περισσότερα) είχαν δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά ή στο διαδίκτυο και θα ήθελα εδώ να σημειώσω ότι δύο από αυτά («Το σύνθημα» και «Χάδια») είχαν ανέβει στο προσωπικό ιστολόγιο του Γούτα με τίτλο «Λάφυρα του Αυγούστου». Κάποια είναι πιο σύντομα και κάποια περισσότερο εκτεταμένα (το μεγαλύτερο είναι 26 σελίδες και το μικρότερο 4). Ας πάμε να ρίξουμε μια σύντομη ματιά σε όλα και μετά θα ήθελα να σχολιάσω κάποια πράγματα.

Το πρώτο διήγημα έχει τίτλο «Ένα δικό του δωμάτιο» και «βάφτισε» και το βιβλίο. Μια αρχική μορφή του είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό «Το κοράλλι» το 2018. Πρωταγωνιστής ένας βιβλιοθηκονόμος κάπου μετά τα 50 του, βιώνει μια ζωή με περιορισμούς είτε από τους γύρω του, είτε από αυτούς που ο ίδιος θέτει στον εαυτό του, ονειρεύεται κάτι διαφορετικό από το τέλμα στο οποίο έχει παραδοθεί. Η ομοφυλοφιλία του και το αίσθημα μη αποδοχής του από τον κόσμο, η επαγγελματική ρουτίνα και οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει μαζί με ένα πρόβλημα υγείας που τον βρήκε είναι όλα αυτά παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση. Κι εκεί που νομίζει ότι βρίσκει μια διέξοδο και αρχίζει να πιστεύει πως κάποια όνειρά του θα πραγματωθούν…

Το δεύτερο διήγημα έχει τίτλο «Η Αρμένισσα» και έχει για πρωταγωνίστρια την Λενίγια Αρκασιάν-Παπακυριαζή, η οποία σε πρώτο πρόσωπο μάς αφηγείται το πώς επί χρόνια ζούσε στην σκιά του άντρα της, ο οποίος θα εκμεταλλευτεί τα δικά της κείμενα για να ανέβει στις κλίμακες του λογοτεχνικού κόσμου. Ο χειριστικός του χαρακτήρας θα την κάνουν να απομακρυνθεί από οικογένεια και φίλους, θα είναι πάντα η «Αρμένισσα» για τους τριγύρω της, θα θάψει την δική της ζωή για να είναι στο πλάι του συζύγου της. Μετά τον θάνατό του θα ψάξει να βρει τα δικά της πατήματα, όσο προλαβαίνει τουλάχιστον.

Το τρίτο διήγημα έχει τίτλο «Το άγος του συγγραφέα». Από τα πιο αγαπημένα μου, πρωταγωνιστής ο Δημήτρης Φραντζής, ένας συνταξιούχος αρχαιολόγος που ονειρεύεται να γίνει μεγάλος συγγραφέας, αλλά φαίνεται πως τα έργα του δεν είναι τόσο καλά όσο θα ήθελε ή θα έπρεπε. Τα φέρνει όμως έτσι η τύχη και θα πέσει στα χέρια του ένα ανέκδοτο κείμενο ενός γνωστού λογοτέχνη και θα το εκδώσει ως δικό του. Θα γνωρίσει την επιτυχία, θα γίνει αποδεκτός στους λογοτεχνικούς κύκλους, τα όνειρά του θα πραγματοποιηθούν, αλλά…(δεν θέλω και δεν πρέπει να αποκαλύψω περισσότερα).

Το τέταρτο διήγημα έχει τίτλο «Ασύμμετρη μάχη» και είχε δημοσιευτεί αρχικά στο περιοδικό «Σταφυλή» το 2023. Ο Ελπιδοφόρος Μακρής είναι ένας θεολόγος συντηρητικών πεποιθήσεων, μέτριος σε όλα του, βυθισμένος σε μια ρουτίνα, χωρίς κάποιον έρωτα, χωρίς φιλοδοξίες, ζει πολλές μικρές και μεγάλες ήττες σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο οι οποίες δεν τον αποτελειώνουν, αλλά τον χτυπάνε τόσο όσο χρειάζεται ώστε να μπορεί να συνεχίζει και να χάνει ξανά. Ακόμη και όταν κάποια βραδιά θα νομίσει ότι θα κάνει το μεγάλο κόλπο, ότι θα βγει αυτός ο νικητής στο blackjack ενός καζίνο στην Βουλγαρία, η πραγματικότητα θα τον προσγειώσει απότομα.

Το πέμπτο διήγημα έχει τίτλο «Καλύπτρα προσώπου». Η Έλενα Φερεντζέ είναι μια συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας και σε κάποιο σταυρόλεξο ενός περιοδικού θα μπει το όνομά της ως «Ελένη Φερετζέ». Αυτό και μόνο θα είναι μια καταξίωση για την ίδια, θα το μοιραστεί με τους «φίλους» της στα κοινωνικά δίκτυα και θα γευτεί την εφήμερη δόξα η οποία την ικανοποιεί περισσότερο από την πραγματικότητα, η αφαίρεση ενός «ν» από το επίθετό της, από λάθος, θα είναι για αυτήν η σανίδα σωτηρίας, η καβαφική «μια κάποια λύσις».

Το έκτο διήγημα έχει τίτλο «Φυγάς» και είναι ίσως το πιο αγαπημένο μου. Σημειώνεται ότι είναι υπό δημοσίευση στο περιοδικό «Θευθ», δεν γνωρίζω σε ποιο τεύχος όμως. Πρωταγωνιστής ο Γιώργος Τσίγκος, ένας άνθρωπος που αναγκάστηκε να γίνει πολιτικός μετανάστης και να εγκατασταθεί στην Σόφια κυνηγημένος για τις ιδέες του, θα βιώσει την συντριβή του κομμουνισμού και την αλλαγή των πάντων γύρω του, αλλά αυτός θα μείνει πιστός στα πιστεύω του. Στο μυαλό μου διαβάζοντας το διήγημα μού ήρθε το ποίημα του Μανώλη Αναγνωστάκη «Κι ήθελε ακόμη» και κυρίως το κομμάτι που δεν μελοποιήθηκε από τον Μικρούτσικο: «Εκεί, προσεχτικά, σε μιά γωνιά, μαζεύω με τάξη, – Φράζω με σύνεση το τελευταίο μου φυλάκιο – Κρεμώ κομμένα χέρια στους τοίχους, στολίζω – Με τα κομμένα κρανία τα παράθυρα, πλέκω – Με κομμένα μαλλιά το δίχτυ μου και περιμένω. – Όρθιος και μόνος σαν και πρώτα περιμένω.»

Το έβδομο διήγημα έχει τίτλο «Ο Grealish και η τριχόπτωση» και είχε δημοσιευτεί για πρώτη φορά στο περιοδικό Θευθ το 2024. Ένας μάλλον μεσήλικας θα ψάξει να βρει μια ανανέωση ζητώντας από τον κομμωτή του να τον κουρέψει όπως τον ποδοσφαιριστή Grealish. Είναι αλήθεια τόσο απλό να αλλάζεις και να μετατρέπεσαι σε κάτι άλλο ή η πραγματικότητα σε προσγειώνει απότομα και ακολουθεί η απογοήτευση;

Το όγδοο διήγημα έχει τίτλο «Θεοξένη». Σε μια επίσκεψή του στο γυναικείο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Σουρωτή, ο πρωταγωνιστής μας θα ερωτευτεί μια δόκιμη μοναχή. Καθώς η μοναχή έχει πάρει όρκο σιωπής, ο πρωταγωνιστής μας μένει μόνο με την εικόνα της και στο μυαλό του την εξιδανικεύει. Και εδώ όμως η πραγματικότητα έρχεται να γκρεμίσει αυτά που η φαντασία μας δημιουργεί.

Το ένατο διήγημα έχει τίτλο «Το σύνθημα» και είχε δημοσιευτεί αρχικά στο blog του συγγραφέα το 2025. Ένας οδηγός ταξί έχει για συντροφιά στην ζωή του τρία πράγματα, το ποτό, τον ΠΑΟΚ και τον Βασίλη Καρρά. Ο θάνατος του τραγουδιστή θα τον βάλει σε σκέψεις για το σύνολο της ζωής του, το τι κατάφερε και πού απέτυχε. Ένα σύνθημα της κερκίδας σε κάποιον αγώνα θα γίνει και δικό του προσωπικό μότο.

Το δέκατο διήγημα έχει τίτλο «Δάκρυα». Ένας ενενηντάρης συγγραφέας ζει μόνος, παρατημένος από συγγενείς και φίλους, μόνη του παρέα η Σταυρούλα, μια γυναίκα που του καθαρίζει και του φροντίζει το σπίτι, του διαβάζει συγγραφείς που αγαπούσε και έχουν μια επικοινωνία, την μόνη για αυτόν.

Το ενδέκατο διήγημα έχει τίτλο «Το εμπόδιο της ζωής του» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος το 2021. Πού βρίσκει την δύναμη ο Οδυσσέας Τσελέπης να ξεπεράσει ένα εμπόδιο που στα μάτια του μοιάζει αξεπέραστο; Και πώς αυτό βρίσκει εφαρμογή και σε άλλες στιγμές της ζωής μας;

Το δωδέκατο διήγημα έχει τίτλο «Glory, glory Man United!» και είχε δημοσιευτεί στην Book Press το 2024. Ανήκει και αυτό στα αγαπημένα μου. Δύο παιδικοί φίλοι θα συναντηθούν από τύχη μετά από χρόνια, ο καθένας ακολουθεί την δική του ζωή με τα προβλήματα της καθημερινότητας, αλλά θα αναζητήσουν την επιστροφή στην αθωότητα εκείνων των παλαιών χρόνων, ένα απόγευμα αφιερωμένο στους εαυτούς τους.

Το δέκατο τρίτο διήγημα έχει τίτλο «Δέκα βήματα στην άμμο» και είχε δημοσιευτεί στην Book Press το 2019. Επίσης από τα διηγήματα της συλλογής που προσωπικά μου άρεσαν πολύ. Ο τίτλος αναφέρεται στο γνωστό μαγαζί που λειτουργούσε κατά την δεκαετία του ’80 στην οδό Φλέμιγκ και το οποίο είχε γράψει ιστορία στην νυχτερινή ζωή της πόλης (νομίζω πως το αναφέρει και ο Κοροβίνης στο βιβλίο του «Όμορφη Νύχτα», αλλά δεν το έχω μπροστά μου τώρα για να το τσεκάρω). Ο πρωταγωνιστής θα θυμηθεί το μαγαζί το οποίο είχε συνδέσει με τα νιάτα του και με έναν έρωτα μεγάλο, που όμως δεν προχώρησε.

Το δέκατο τέταρτο και τελευταίο διήγημα της συλλογής έχει τίτλο «Χάδια» και είχε δημοσιευτεί και αυτό στο προσωπικό ιστολόγιο του συγγραφέα. Σε μια ζωή που μοιάζει να μαραζώνει, ο πρωταγωνιστής μοιάζει να βρίσκει δύναμη στα μαγικά του «Ντέλια» και στην συντροφιά μιας γάτας.

Τι είναι λοιπόν αυτό το δωμάτιο που αναζητούν οι πρωταγωνιστές; Για κάποιους είναι στην κυριολεξία ένας χώρος, ένα καταφύγιο όπου θα νιώθουν ασφαλείς. Για κάποιους άλλους αποκτά μεταφορική σημασία, είναι η σκέψη στο μυαλό και η δημιουργία μιας πραγματικότητας στην οποία μέσα θα χωράνε καθώς ο κόσμος τριγύρω τους δεν μπορεί να τους αποδεχτεί για αυτό που είναι. Είναι ο έρωτας που αυτήν την φορά θα ανταποκριθεί, η αναγνώριση που αυτήν την φορά που θα έρθει, ο θρίαμβος που αυτήν την φορά είναι σίγουρος.

Ένα από τα αξιοσημείωτα της συλλογής είναι η παρουσία του ποδοσφαίρου σε τέσσερα από τα έργα. Επίσης σε τρία από τα διηγήματα μέρος της δράσης εξελίσσεται στην Σόφια της Βουλγαρίας. Για το πώς το ποδόσφαιρο επηρεάζει τις μάζες και άρα και τις ζωές κάποιων πρωταγωνιστών έχουν γραφτεί πολλά, πάντως εδώ δεν έχουμε τον στείρο οπαδισμό, αλλά την αγάπη για την ομάδα και την ομορφιά του αθλήματος που προσφέρουν κάποιοι παίκτες.

Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος δράσης πολλών διηγημάτων, αλλά δεν πρωταγωνιστεί στις ιστορίες. Χαριλάου, Λαγκαδάς, Σουρωτή, Τριανδρία, 25ης Μαρτίου είναι μερικά από τα μέρη όπου θα δούμε τους ήρωές μας.

Προσωπικά η συλλογή μού άρεσε και κάποια από τα διηγήματα τα απόλαυσα περισσότερο. Ο Γούτας ακολουθεί την ρεαλιστική φόρμα και ξέρει να διηγείται ιστορίες, βρίσκει την λογοτεχνική χροιά στην καθημερινότητα και στην ρουτίνα, δεν φτιάχνει υπερήρωες. Στο τέλος του βιβλίου πιστεύω πολλοί θα αναρωτηθούν αν έχουν οι ίδιοι ένα δικό τους τέτοιο δωμάτιο.

 

Γιάννης Μπασαγιάννης

Vivlioniki

8 / 5 / 2026

Ταχυδρομικό κυτίο (6): Γεώργιος Σχορετσανίτης

 

ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΚΥΤΙΟ (6)

 

 

(στη στήλη αυτή θα αναρτάται σύντομο σχόλιο για κάποιο από τα βιβλία που, κατά καιρούς, δέχομαι με το ταχυδρομείο)

 

●

 

Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης, Οι απαρχές της λογοτεχνίας του αμερικάνικου Νότου, εκδ. Οδός Πανός, 2025

 

Όταν μιλάμε για λογοτεχνία του Αμερικάνικου Νότου το μυαλό μας πηγαίνει ακαριαία στον «πατέρα» της λογοτεχνίας του Νότου, τον Ουίλιαμ Φόκνερ (1897-1962). Μετά ξεπηδούν κι άλλες σημαντικές μορφές, όπως ο θεατρικός συγγραφέας Τένεσι Ουίλιαμ, ο Τρούμαν Καπότε, η Φλάνερι ο Κόνορ, για να φτάσουμε μέχρι τη σύγχρονη Τόνι Μόρισαν (1931-2019), που βραβεύτηκε με Νόμπελ το 1993 και που με το συνολικό της έργο αντιτάχθηκε στη σεξιστική και ρατσιστική γλώσσα, στη σκλαβιά, τη γενοκτονία και τον πόλεμο. Κοινά στοιχεία της λογοτεχνίας των παραπάνω συγγραφέων η καταγραφή ιστορικών γεγονότων, η φυλετική ένταση, η ανθρώπινη παρακμή και οι οικογενειακές σχέσεις. Αυτή όμως η λογοτεχνία του Αμερικάνικου Νότου έχει βαθιές ρίζες, που φτάνουν σε βάθος χρόνου. Αυτές τις ρίζες, δηλαδή τις απαρχές της, μελετά ο συγγραφέας Γεώργιος Σχορετσανίτης στο βιβλίο του Οι απαρχές της λογοτεχνίας του αμερικάνικου Νότου (Οδός Πανός, 2025). Θα σταθώ μόνο σε μερικά σημεία-πληροφορίες, που τα θεωρώ σημαντικά και που φωτίζονται από τον συγγραφέα επαρκώς.

⃰  Μία κατηγορία λογοτεχνών του Νότου (οι πρώτοι χρονολογικά και οι περισσότεροι που έδωσαν έργα στις αρχές και στα μέσα του 19^ου αιώνα) πάτησαν στα βιβλία τους στη «λευκή παράδοση». Εξύμνησαν δηλαδή το καθεστώς των απέραντων φυτειών, θρηνώντας για ένα παρελθόν το οποίο στην πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξε (σ. 12)

⃰  Η θεωρία της «χαμένης αιτίας» (νοσταλγία για το Συνομοσπονδιακό παρελθόν, συλλογική λήθη της φρίκης της σκλαβιάς των μαύρων, χρήσιμο εργαλείο συμφιλίωσης Βορρά-Νότου μετά τον Αμερικανικό εμφύλιο) επηρέασε και κατηύθυνε πολλούς λογοτέχνες. Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους αυτής της λογοτεχνικής τάσης ο Τόμας Νέλσον Πέιτζ (1853-1922) (σ. 64).

⃰  Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε (1809-1849), που, πέρα από σημαντικός συγγραφέας, υπήρξε και εξέχων κριτικός της γενιάς του, βοήθησε σημαντικά σε μια στροφή προς μια πιο κοινωνική ματιά στο θέμα της δουλείας και της καταπίεσης των μαύρων από τους λευκούς. Υπήρξε εμβληματικός εκπρόσωπος του κριτικού πνεύματος. Πρώτος παρατήρησε πως «πολλοί νότιοι συγγραφείς στις πρώτες και μεσαίες δεκαετίες του 19^ου αιώνα, αναγκάστηκαν να αγωνιστούν με δύσκολα πολιτιστικά και πολιτικά συστήματα που δεν υιοθέτησαν εναλλακτικές ιδεολογίες, αλλά αντίθετα επέστρεψαν σε δυσάρεστα ρατσιστικά και αντιδραστικά ιδεώδη» (σ. 148).

⃰  Η Χάριετ Μπίτσερ Στόου (1811-1896) υπήρξε συγγραφέας-υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας. Το μνημειώδες βιβλίο της Η καλύβα του μπαρμπα Θωμά εκδόθηκε το 1852 και έγινε πασίγνωστο σε όλη τη χώρα – οι πωλήσεις του υπολείπονταν μόνο από εκείνες της Βίβλου. Θεωρείται πως η κυκλοφορία του συνδαύλισε το αποσχιστικό κίνημα της δεκαετίας του 1850.

 

Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης, που στο παρελθόν ασχολήθηκε και σε άλλα του βιβλία με την αμερικάνικη λογοτεχνία, με αυτό το βιβλίο-μελέτη αναλύει και εξηγεί όλο το παρελθόν της λογοτεχνίας του Αμερικάνικου Νότου, το ιστορικό πλαίσιο, τις παθογένειες της εποχής αλλά και τις κατευθύνσεις που αυτή ακολούθησε. Είναι χρήσιμο να τα γνωρίζουμε όλα αυτά για να ερμηνεύουμε σωστότερα και με γνώση τα σύγχρονα λογοτεχνικά ρεύματα αλλά και να αντιληφθούμε καλύτερα την ιδιαίτερα φορτισμένη ατμόσφαιρα που, παραδοσιακά, χαρακτηρίζει τη γραφή των συγγραφέων του Αμερικάνικου Νότου, από τις αρχές του 19^ου αιώνα μέχρι σήμερα.

 

Π. Γ.

 

 

 

Το τραύμα της ανθρώπινης απώλειας/ Κριτική

 

ΠΡΕΜΙΕΡΑ ΤΗΣ «ΝΕΚΥΙΑΣ 20kg»

ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΛΑΖΑΡΙΣΤΩΝ

 

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία η πρεμιέρα του θεατρικού έργου του Σάκη Σερέφα «Νέκυια 20kg», στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών. Στη φωτογραφία μέλη του θιάσου και συντελεστές της παράστασης χαιρετούν το κοινό. Μπορείτε να διαβάσετε κριτική του θεατρικού έργου και της παράστασης στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση:

 

                           https://bookpress.gr/politismos/theatro-xoros/25297-nekyia-20kg-tou-saki-serefa-sti-    moni-lazariston-to-trayma-tis-anthropinis-apoleias

Εις μνήμιν: Κώστας Ριζάκης

 

 

ΕΙΣ ΜΝΗΜΙΝ

ΚΩΣΤΑΣ Θ. ΡΙΖΑΚΗΣ

(1960-2026)

 

[Εχθές πληροφορήθηκα τον αδόκητο χαμό του ποιητή Κώστα Ριζάκη. Συνεργάστηκα πολλές φορές μαζί του, μετέχοντας σε αφιερώματα του περιοδικού ΠΑΡΟΔΟΣ, που ο ίδιος το εξέδιδε με περισσή φροντίδα και αφοσίωση, αλλά και, αργότερα, με συνεργασίες μου στο περιοδικό ΚΑΡΥΟΘΡΑΥΣΤΙΣ. Ο ίδιος, μαζί με τον Γιώργο Δελιόπουλο, είχε τη φροντίδα της σειράς ΟΙ ΕΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, όπου και τυπώθηκε αφιέρωμα στο συνολικό μου έργο από τις εκδόσεις Ρώμη. Υπήρξε ένας άνθρωπος αφοσιωμένος ολοκληρωτικά στην ποίηση και γενικότερα στη λογοτεχνία. Καλό του ταξίδι. Στη μνήμη του αναδημοσιεύω κριτική μου για το βιβλίο του Επιτάφιος δρόμος (Εκδόσεις των Φίλων, 2011), που ο ποιητής την είχε χαρακτηρίσει στο παρελθόν εύστοχη.]

 

֎

 

 

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΡΙΖΑΚΗ

 

ερήμην με δίκασες ποίημα!

Κ. Ριζάκης

 

Ο Επιτάφιος δρόμος του Κώστα Ριζάκη περιλαμβάνει συνολικά 140 ποιήματα, μοιρασμένα σε έξι ποιητικές ενότητες-συλλογές, και απλωμένα σε χρονικό εύρος 25 χρόνων, από το 1985 έως το 2010. Στον υπότιτλο του βιβλίου αναφέρεται το ΠΟΙΗΜΑΤΑ Α΄, γεγονός που μαρτυρεί πως μελλοντικά θα ακολουθήσει και κάποιος άλλος τόμος με νεότερα ποιήματα, μαζεμένα σε κάποιον άλλον συγκεντρωτικό τόμο. Ο ποιητής, στο τέλος αυτού του τόμου, που τυπώθηκε από τις «Εκδόσεις των Φίλων» το 2011, αναφέρει χαρακτηριστικά πως «η παρούσα συγκεντρωτική έκδοση, αν και με μηδαμινές βελτιώσεις, αναιρεί κάθ’ επιμέρους προγενέστερή της».

Στην ποίηση του Ρ. είναι ορατή στον αναγνώστη η ύπαρξη λέξεων-συμβόλων, που αφενός λειτουργούν ως θεματική ραχοκοκαλιά στο εκάστοτε ποίημα, αφετέρου μας αποκαλύπτουν και τις ποιητικές εμμονές του δημιουργού, χάρις στις οποίες όμως στηρίζει και χτίζει με μαστοριά το ποίημα. Στίχοι με τη λέξη «φως» υπάρχουν σε τουλάχιστον 28 ποιήματα του τόμου, ενώ ως αντιδιαστολή-αντιστάθμισμα εντόπισα τουλάχιστον 10 ποιήματα στα οποία κυριαρχούν στίχοι με τη λέξη «βυθός». Σε 5 ποιήματα γίνεται αναφορά στα «πράγματα», ενώ ο εξαιρετικός του στίχος «ο βυθός μου τα πράγματα» παραπέμπει στην αγωνία του Μπόρχες να εκφράσει όχι μόνο την υλική υπόσταση των πραγμάτων, αλλά και τη βαθύτερη σημασία τους που σχετίζεται με την εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου, αλλά και με τη μοίρα του εν γένει. Αναφορές-συνομιλίες με τη μητέρα του ποιητή θα συναντήσουμε επίσης σε αρκετά ποιήματα, περίπου 13 τον αριθμό, αλλά εκείνο που φαίνεται να κατέχει τη μερίδα του λέοντος, όχι μόνο ως λέξη-σύμβολο, αλλά κυρίως ως διάθεση και έκφραση ποιητικής αγωνίας, είναι οι λέξεις «ποιητής-ποίημα-ποίηση», που θα τις συναντήσουμε σε 50 ποιήματα, δηλαδή σε πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής ποιητικής συγκομιδής του τόμου. Τέλος υπάρχουν και ποιήματα όπου ο αναγνώστης θα συναντήσει συγκεντρωμένες σχεδόν όλες τις λέξεις-σύμβολα-ποιητικές εμμονές, όπως το ποίημα «ανατόμος του αίματος» (ποίηση-πράγματα-φως) ή το ποίημα «βυθός» (φως-ποίημα-βυθός). Εδώ θα πρέπει να διευκρινιστεί πως το «φως» του Ρ. συχνά καλύπτεται ή έχει ως φόντο το σκοτάδι («επιστρέφω στο φως βιωμένο σκοτάδι», σ. 46 ή «ποτέ σκοτάδι δε σκοτώθηκε στο φως», σ. 47), η αναφορά στη μάνα ή στη μητέρα σχεδόν πάντα έχει κάποια σπαραχτική διάσταση-διατύπωση, ενώ ο «βυθός» εκφράζει συχνά, όχι τόσο καταβύθιση αλλά απελπισία («του βυθού αράγιστες σφίγγοντας ρίζες / στα κρυφά που με σφάζουν ναυάγια πρηνής»). Αντιγράφω ως αποθησαύρισμα μεμονωμένους σκόρπιους στίχους του ποιητή για να αντιληφθεί ο αναγνώστης τις ποιητικές εμμονές-σύμβολα του Ριζάκη: «θραύσματα του βυθού να κλαις», «θνησιγενή ποιήματα ξανά να μου φωτίσεις», «όχι βυθός ο στίχος πύρινο καρφί», «δε γράφουνε οι ώρες ποιήματα», «στα πάθη μου το χώμα σου μητέρα / ο ουρανός σου ακόμα στην ευχή», «μ’ απλωτές κολυμπώντας σε φτάνω μητέρα», «πετραδάκια τα ποιήματα ενδέχονται / κοφτερούς ανελέητους βράχους», «ποιητής μαύρης βροχής», «μπαταρισμένο το τραγούδι μες στο φως», «ακτή καμιά ν’ απαρνηθώ τα πράγματα», «με το αίμα στο ποίημα», «ασκεπής παραδέρνω στο ποίημα», «η στέρηση με αποδίδει φως / στο φως του κόσμου ορυκτό αλάτι», «στις επάλξεις που μπόρεσα πέφτουν μητέρα», «Η Αλίκη βυθός που βουλιάζω (βοήθεια)»,  «μ’ έλιωσε φως προς το βράδυ», «αντέχουν τα πράγματα», «ο ποιητής που δεν ξέχασα / στο στόμα κουφός», «συντριβάνι να ρέουν τα πράγματα», «πιο χνουδάτο σκοτάδι στο φως!», «εργόχειρο ποίημα ακοίμητο», «κρυώνω τώρα ανυπεράσπιστος μητέρα», «βράδυ βαρύ στον ύπνο μου μανούλα μου που σ’ είδα», «ασπίδα η φωνή μου τον σκέπει βυθός», «νέο ποίημα ανέτειλε πάλι μητέρα», «να καμακώνεις μες στο ποίημα το φως!»

Η συλλογή «Χωρίς χρονολογία», αφορά ένα ποίημα σε δώδεκα μέρη. Και στα 12 ποιήματα αυτής της συλλογής επαναλαμβάνεται η λέξη «Αλίκη». Η Αλίκη, πιθανότατα δεν είναι υπαρκτό πρόσωπο, αλλά, συμβολικά, υπονοεί τη γυναίκα, τη θηλυκότητα ή το αβάσταχτο μαρτύριο της ποιητικής τέχνης. Όλη η συγκεκριμένη ενότητα μού θύμισε τόσο ως προς το ύφος αλλά και την ένταση του συμβολισμού της την ποιητική ενότητα «Τα ποιήματα του Μύρωνα» του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου. Ο Μύρωνας, μια ματαιωμένη ποιητική αγάπη του Ασλάνογλου (πρόσωπο υπαρκτό κατά τον Περικλή Σφυρίδη) λειτουργεί όπως και η «Αλίκη» του Ριζάκη (απεγνωσμένα, σκοτεινά, σπαραχτικά), και ανάγεται σε ποιητικό σύμβολο. Τα ποιήματα της συλλογής «Τα τελευταία ονόματα» αφιερώνονται σε γνωστά πρόσωπα της ποίησης ή της λογοτεχνίας γενικότερα, που φανερώνουν και λογοτεχνικές ωσμώσεις του Ρ. αλλά και τις φιλικές του σχέσεις με ανθρώπους του χώρου (ζώντες και τεθνεώτες). Αναφέρω χαρακτηριστικά ονόματα: Κώστας Τσιρόπουλος, Χρ. Λάσκαρης, Λένα Παππά, Μ. Κουγιουμτζή, Τάσος Λειβαδίτης, Ζέφη Δαράκη, Μάρκος Μέσκος, Παπαδίτσας, Βαβούρης κ. ά.)

Και τώρα κάποιες γενικές παρατηρήσεις-συλλογισμοί για την ποίηση του Ριζάκη.

* Ο Ριζάκης είναι κατά βάση μοντερνιστής στην ποίησή του, γλωσσοκεντρικός όσο αρμόζει, δίχως να υποκύπτει στις σειρήνες μιας αχαλίνωτης νεωτερικότητας, έχοντας βαθύ και γόνιμο παραδοσιακό ποιητικό υπόβαθρο. Όλα τα παραπάνω φανερώνουν ποιητή με σωστές δόσεις και αναλογίες επιρροών και επιδράσεων, ώστε να έχει τα εχέγγυα για να γράφει σημαντική και γνήσια ποίηση.

* Τα περισσότερα ποιήματά του είναι γραμμένα σε ελεύθερο στίχο, σε κάποια όμως υπάρχει κάποια υποτυπώδης ή περισσότερο φανερή ομοιοκαταληξία («η μέσα πέτρα», σ. 77). Αρκετά ποιήματα της συλλογής του «Τα επόμενα πένθη» (1997) έχουν κάτι από τον απόηχο επτανησιακών σονέτων (σσ. 56, 57, 58, 59, 60, 61)

* Λόγω του μελαγχολικού και ενίοτε θανατόφιλου χαρακτήρα κάποιων ποιημάτων του («το όνειρο», «δωματίου», «βυθός», «νεκρή», «κι απόψε», «των ποιητών», «αναποδράστως» κ.τλ.) θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για γόνιμη επίδραση του έργου του Καρυωτάκη στο δικό του έργο.

 

* Πολλά κλεισίματα ποιημάτων του (ο τελευταίος ή οι τελευταίοι στίχοι του) λειτουργούν ως εκκενώσεις του ποιητικού νοήματος ή του συναισθηματικού φορτίου που αυτά κουβαλούν, γειώνοντας (ή απογειώνοντας, αναλόγως τη στιγμή) απόλυτα φυσικά, αβίαστα και δραστικά το ποιητικό δημιούργημα.

*  Υπάρχει κάποιου είδους ποιητική ώσμωση του Ριζάκη με ποιητές όπως ο Γ. Θεοχάρης, ο Θ. Μαρκόπουλος, ο Μιχ. Γκανάς, ο Μάρκος Μέσκος, ο Β. Κάλφας κ. ά., όχι τόσο ως προς τη θεματολογία (που και σ’ αυτή συμπίπτουν αρκετά, σε πολλά τους ποιήματα) ούτε τόσο ως προς το ποιητικό ύφος-στιλ γραφής, όσο αναφορικά με τον απόηχο μιας δημοτικής παράδοσης, που η βοή της φτάνει με ευκρίνεια στο αυτί μας, θυμίζοντάς μας, ή, καλύτερα, ζωντανεύοντας ηχητικά τα δημοτικά τραγούδια της πίκρας, της ξενιτιάς, της μάνας, του θανάτου. Πολλοί δεκαπεντασύλλαβοι διαφόρων ποιημάτων του, συχνά κομμένοι στη μέση, μαρτυρούν την επίδραση-επιρροή στο έργο του Ριζάκη της δημοτικής μας ποιητικής κληρονομιάς. Επίσης ο πελεκημένος, πυκνός και καλοδουλεμένος στίχος του ανάγεται απευθείας στον Σολωμό, και δευτερευόντως σε Καρυωτάκη, Ασλάνογλου, Καρούζο και Σαχτούρη. Δημοτικό τραγούδι, λοιπόν, και Σολωμός πιστεύω πως είναι τα πρωτογενή του υλικά, τα πιο βαθιά διακειμενικά κοιτάσματα της ποίησής του.

* Σε αρκετά ποιήματα του Ρ. έχουμε αναφορές σε πρόσωπα της μυθολογίας, της Ιστορίας (κάποιοι εξ αυτών λειτουργούν και ως σύμβολα) αλλά και σε εκκλησιαστική ορολογία. Αναφέρω χαρακτηριστικά: Ατλαντίδα, Με τον τρόπο του Αινεία, της διακαινησίμου των πουλιών, Αχέροντας, Μινώταυρος, Θησέας, Θερμοπύλες, Λεωνίδας, Εφιάλτης, Κρέοντας, Αντιγόνη, Γεννησαρέτ, Ιησούς, Ησαύ, Δείπνος-Γολγοθάς, Σταύρωση, αποκαθήλωση, Οιδίπους, Πέτρος, Σίμωνας, Ιουδαία, Ίκαρος κ. ά.

 

* Κλείνοντας, νομίζω πως η αξία (και η ουσία) της ποιητικής διαδρομής του Ρ., εδώ και πάνω από 30 χρόνια δημιουργίας, υπερβαίνει την άρτια μορφή και τεχνική των ποιημάτων του, την πλούσια γκάμα συναισθημάτων και ψυχικών αντιθέσεων που εκφράζει, τις λέξεις-σύμβολα (φως, σκοτάδι, βυθός, μνήμη, αίμα, χώμα, ουρανός κ.τλ.) που πολύ ευρηματικά εκφράζει και αποτυπώνει προσδίδοντάς τους ένα ιδιαίτερο ποιητικό χρώμα κι ένα ιδιαίτερο κάθε φορά νόημα, και την αποτύπωση των αισθημάτων της μοναξιάς, της απώλειας, της θλίψης και του θανάτου. Αυτό το οποίο κυρίως θα αφήσει ο Ρ. ως ποιητική παρακαταθήκη και ως ποιητικό απόσταγμα στις επόμενες γενιές, νομίζω πως θα είναι η σπαραχτική και αγωνιώδης διαδρομή του στο δύσβατο δάσος των λέξεων, η αγωνιώδης προσπάθεια αναζήτησης της ρίζας της ποίησης, της πρώτης αρχέγονης λέξης, αλλά και της ρίζας της ίδιας της ύπαρξής του. Αλλά ας κλείσει αυτό το κείμενο ο ίδιος ο ποιητής με ένα απόσπασμα από το εξαιρετικό του ποίημα «το δέντρο της στάχτης» που, κατά τη γνώμη μου, αποτυπώνει θαυμάσια την αγωνία για την αναζήτηση των λέξεων, πάντα με τη βαθιά συνείδηση της οδύνης αυτού του εγχειρήματος, που, ενίοτε, τον εξουθενώνει και τον συνθλίβει:

 

Ο ποιητής ένα δέντρο

και – πίστεψε –

δέκα στις δέκα οι λέξεις

καρποί να μου δίνονται

πάντα θ’ αναζητώ την ενδέκατη

ρίζα της πρώτης μου λέξης.

 

(περιοδικό Εμβόλιμον, τχ. 79, άνοιξη-καλοκαίρι 2016, αφιέρωμα στον Κώστα Ριζάκη)