Εν
μέσω σχολιασμών και παρουσιάσεων του νέου μου μυθιστορήματος δέχτηκα με χαρά το
αναλυτικό σχόλιο-κριτική του Γιάννη Μπασαγιάννη στο ιστολόγιό του Vivlioniki για το αμέσως
προηγούμενο, τη συλλογή διηγημάτων μου Ένα δικό του δωμάτιο (Ρώμη, 2025).
Σας το παραθέτω για να το διαβάσετε.
14 διηγήματα του
Παναγιώτη Γούτα – Αναζητώντας το προσωπικό μας δωμάτιο…
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
ΒΙΒΛΙΟΥ
Με
μια ταξινόμηση καθαρά προσωπική και χωρίς κανένα απολύτως λογοτεχνικό κριτήριο,
ο Παναγιώτης Γούτας είναι ένας από τους συγγραφείς που μας έχει χαρίσει η
γειτονιά της Χαριλάου (μαζί με τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη, τον Περικλή Σφυρίδη, την
Αρχοντούλα Διαβάτη κα). Έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με το αγαπημένο μου
λογοτεχνικό είδος, το διήγημα, και στην Vivlioniki είχαμε δει στο παρελθόν
κάποια έργα του (πχ «Το ίδιο έργο της ζωής μου», «Ενός καφέ μύριοι έπονται»,
«Τζαζ, παθήσεις και άλλα τινά»). Σήμερα θα ρίξουμε μια ματιά στο προτελευταίο
βιβλίο που μας χάρισε, την εξαιρετική συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Ένα δικό του
δωμάτιο», το οποίο βγήκε κάποια στιγμή μέσα στο 2025 (τελευταίο έργο του είναι
το μυθιστόρημα με τίτλο «Η μελωδία των αγαλμάτων», το οποίο θα δούμε και αυτό
στο μέλλον στο ιστολόγιο).
Η έκδοση είναι απλή και λιτή, όμορφη χωρίς
κραυγές και περιττά στολίδια, συμβαδίζει με την γραφή του Γούτα. Τα κείμενα
είναι ευανάγνωστα, συνολικά μια όμορφη δουλειά.
Συνολικά έχουμε 14 διηγήματα τα οποία
είχαν γραφτεί μεταξύ 2017 και 2024. Κάποια από αυτά (τα περισσότερα) είχαν
δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά ή στο διαδίκτυο και θα ήθελα εδώ να
σημειώσω ότι δύο από αυτά («Το σύνθημα» και «Χάδια») είχαν ανέβει στο προσωπικό
ιστολόγιο του Γούτα με τίτλο «Λάφυρα του Αυγούστου». Κάποια είναι πιο σύντομα
και κάποια περισσότερο εκτεταμένα (το μεγαλύτερο είναι 26 σελίδες και το
μικρότερο 4). Ας πάμε να ρίξουμε μια σύντομη ματιά σε όλα και μετά θα ήθελα να
σχολιάσω κάποια πράγματα.
Το πρώτο διήγημα έχει τίτλο «Ένα δικό του
δωμάτιο» και «βάφτισε» και το βιβλίο. Μια αρχική μορφή του είχε δημοσιευτεί στο
περιοδικό «Το κοράλλι» το 2018. Πρωταγωνιστής ένας βιβλιοθηκονόμος κάπου μετά
τα 50 του, βιώνει μια ζωή με περιορισμούς είτε από τους γύρω του, είτε από
αυτούς που ο ίδιος θέτει στον εαυτό του, ονειρεύεται κάτι διαφορετικό από το
τέλμα στο οποίο έχει παραδοθεί. Η ομοφυλοφιλία του και το αίσθημα μη αποδοχής
του από τον κόσμο, η επαγγελματική ρουτίνα και οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει
μαζί με ένα πρόβλημα υγείας που τον βρήκε είναι όλα αυτά παράγοντες που
επιδεινώνουν την κατάσταση. Κι εκεί που νομίζει ότι βρίσκει μια διέξοδο και
αρχίζει να πιστεύει πως κάποια όνειρά του θα πραγματωθούν…
Το δεύτερο διήγημα έχει τίτλο «Η
Αρμένισσα» και έχει για πρωταγωνίστρια την Λενίγια Αρκασιάν-Παπακυριαζή, η
οποία σε πρώτο πρόσωπο μάς αφηγείται το πώς επί χρόνια ζούσε στην σκιά του
άντρα της, ο οποίος θα εκμεταλλευτεί τα δικά της κείμενα για να ανέβει στις
κλίμακες του λογοτεχνικού κόσμου. Ο χειριστικός του χαρακτήρας θα την κάνουν να
απομακρυνθεί από οικογένεια και φίλους, θα είναι πάντα η «Αρμένισσα» για τους
τριγύρω της, θα θάψει την δική της ζωή για να είναι στο πλάι του συζύγου της.
Μετά τον θάνατό του θα ψάξει να βρει τα δικά της πατήματα, όσο προλαβαίνει
τουλάχιστον.
Το τρίτο διήγημα έχει τίτλο «Το άγος του
συγγραφέα». Από τα πιο αγαπημένα μου, πρωταγωνιστής ο Δημήτρης Φραντζής, ένας
συνταξιούχος αρχαιολόγος που ονειρεύεται να γίνει μεγάλος συγγραφέας, αλλά
φαίνεται πως τα έργα του δεν είναι τόσο καλά όσο θα ήθελε ή θα έπρεπε. Τα
φέρνει όμως έτσι η τύχη και θα πέσει στα χέρια του ένα ανέκδοτο κείμενο ενός
γνωστού λογοτέχνη και θα το εκδώσει ως δικό του. Θα γνωρίσει την επιτυχία, θα
γίνει αποδεκτός στους λογοτεχνικούς κύκλους, τα όνειρά του θα πραγματοποιηθούν,
αλλά…(δεν θέλω και δεν πρέπει να αποκαλύψω περισσότερα).
Το τέταρτο διήγημα έχει τίτλο «Ασύμμετρη
μάχη» και είχε δημοσιευτεί αρχικά στο περιοδικό «Σταφυλή» το 2023. Ο
Ελπιδοφόρος Μακρής είναι ένας θεολόγος συντηρητικών πεποιθήσεων, μέτριος σε όλα
του, βυθισμένος σε μια ρουτίνα, χωρίς κάποιον έρωτα, χωρίς φιλοδοξίες, ζει
πολλές μικρές και μεγάλες ήττες σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο οι
οποίες δεν τον αποτελειώνουν, αλλά τον χτυπάνε τόσο όσο χρειάζεται ώστε να
μπορεί να συνεχίζει και να χάνει ξανά. Ακόμη και όταν κάποια βραδιά θα νομίσει
ότι θα κάνει το μεγάλο κόλπο, ότι θα βγει αυτός ο νικητής στο blackjack ενός
καζίνο στην Βουλγαρία, η πραγματικότητα θα τον προσγειώσει απότομα.
Το πέμπτο διήγημα έχει τίτλο «Καλύπτρα
προσώπου». Η Έλενα Φερεντζέ είναι μια συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας και σε
κάποιο σταυρόλεξο ενός περιοδικού θα μπει το όνομά της ως «Ελένη Φερετζέ». Αυτό
και μόνο θα είναι μια καταξίωση για την ίδια, θα το μοιραστεί με τους «φίλους»
της στα κοινωνικά δίκτυα και θα γευτεί την εφήμερη δόξα η οποία την ικανοποιεί
περισσότερο από την πραγματικότητα, η αφαίρεση ενός «ν» από το επίθετό της, από
λάθος, θα είναι για αυτήν η σανίδα σωτηρίας, η καβαφική «μια κάποια λύσις».
Το έκτο διήγημα έχει τίτλο «Φυγάς» και
είναι ίσως το πιο αγαπημένο μου. Σημειώνεται ότι είναι υπό δημοσίευση στο
περιοδικό «Θευθ», δεν γνωρίζω σε ποιο τεύχος όμως. Πρωταγωνιστής ο Γιώργος
Τσίγκος, ένας άνθρωπος που αναγκάστηκε να γίνει πολιτικός μετανάστης και να
εγκατασταθεί στην Σόφια κυνηγημένος για τις ιδέες του, θα βιώσει την συντριβή
του κομμουνισμού και την αλλαγή των πάντων γύρω του, αλλά αυτός θα μείνει
πιστός στα πιστεύω του. Στο μυαλό μου διαβάζοντας το διήγημα μού ήρθε το ποίημα
του Μανώλη Αναγνωστάκη «Κι ήθελε ακόμη» και κυρίως το κομμάτι που δεν
μελοποιήθηκε από τον Μικρούτσικο: «Εκεί, προσεχτικά, σε μιά γωνιά, μαζεύω με
τάξη, – Φράζω με σύνεση το τελευταίο μου φυλάκιο – Κρεμώ κομμένα χέρια στους
τοίχους, στολίζω – Με τα κομμένα κρανία τα παράθυρα, πλέκω – Με κομμένα μαλλιά
το δίχτυ μου και περιμένω. – Όρθιος και μόνος σαν και πρώτα περιμένω.»
Το έβδομο διήγημα έχει τίτλο «Ο Grealish
και η τριχόπτωση» και είχε δημοσιευτεί για πρώτη φορά στο περιοδικό Θευθ το
2024. Ένας μάλλον μεσήλικας θα ψάξει να βρει μια ανανέωση ζητώντας από τον
κομμωτή του να τον κουρέψει όπως τον ποδοσφαιριστή Grealish. Είναι αλήθεια τόσο
απλό να αλλάζεις και να μετατρέπεσαι σε κάτι άλλο ή η πραγματικότητα σε
προσγειώνει απότομα και ακολουθεί η απογοήτευση;
Το όγδοο διήγημα έχει τίτλο «Θεοξένη». Σε
μια επίσκεψή του στο γυναικείο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην
Σουρωτή, ο πρωταγωνιστής μας θα ερωτευτεί μια δόκιμη μοναχή. Καθώς η μοναχή
έχει πάρει όρκο σιωπής, ο πρωταγωνιστής μας μένει μόνο με την εικόνα της και
στο μυαλό του την εξιδανικεύει. Και εδώ όμως η πραγματικότητα έρχεται να
γκρεμίσει αυτά που η φαντασία μας δημιουργεί.
Το ένατο διήγημα έχει τίτλο «Το σύνθημα»
και είχε δημοσιευτεί αρχικά στο blog του συγγραφέα το 2025. Ένας οδηγός ταξί
έχει για συντροφιά στην ζωή του τρία πράγματα, το ποτό, τον ΠΑΟΚ και τον Βασίλη
Καρρά. Ο θάνατος του τραγουδιστή θα τον βάλει σε σκέψεις για το σύνολο της ζωής
του, το τι κατάφερε και πού απέτυχε. Ένα σύνθημα της κερκίδας σε κάποιον αγώνα
θα γίνει και δικό του προσωπικό μότο.
Το δέκατο διήγημα έχει τίτλο «Δάκρυα».
Ένας ενενηντάρης συγγραφέας ζει μόνος, παρατημένος από συγγενείς και φίλους,
μόνη του παρέα η Σταυρούλα, μια γυναίκα που του καθαρίζει και του φροντίζει το
σπίτι, του διαβάζει συγγραφείς που αγαπούσε και έχουν μια επικοινωνία, την μόνη
για αυτόν.
Το ενδέκατο διήγημα έχει τίτλο «Το εμπόδιο
της ζωής του» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος το 2021. Πού
βρίσκει την δύναμη ο Οδυσσέας Τσελέπης να ξεπεράσει ένα εμπόδιο που στα μάτια
του μοιάζει αξεπέραστο; Και πώς αυτό βρίσκει εφαρμογή και σε άλλες στιγμές της
ζωής μας;
Το δωδέκατο διήγημα έχει τίτλο «Glory,
glory Man United!» και είχε δημοσιευτεί στην Book Press το 2024. Ανήκει και
αυτό στα αγαπημένα μου. Δύο παιδικοί φίλοι θα συναντηθούν από τύχη μετά από
χρόνια, ο καθένας ακολουθεί την δική του ζωή με τα προβλήματα της
καθημερινότητας, αλλά θα αναζητήσουν την επιστροφή στην αθωότητα εκείνων των
παλαιών χρόνων, ένα απόγευμα αφιερωμένο στους εαυτούς τους.
Το δέκατο τρίτο διήγημα έχει τίτλο «Δέκα
βήματα στην άμμο» και είχε δημοσιευτεί στην Book Press το 2019. Επίσης από τα
διηγήματα της συλλογής που προσωπικά μου άρεσαν πολύ. Ο τίτλος αναφέρεται στο
γνωστό μαγαζί που λειτουργούσε κατά την δεκαετία του ’80 στην οδό Φλέμιγκ και
το οποίο είχε γράψει ιστορία στην νυχτερινή ζωή της πόλης (νομίζω πως το
αναφέρει και ο Κοροβίνης στο βιβλίο του «Όμορφη Νύχτα», αλλά δεν το έχω μπροστά
μου τώρα για να το τσεκάρω). Ο πρωταγωνιστής θα θυμηθεί το μαγαζί το οποίο είχε
συνδέσει με τα νιάτα του και με έναν έρωτα μεγάλο, που όμως δεν προχώρησε.
Το δέκατο τέταρτο και τελευταίο διήγημα
της συλλογής έχει τίτλο «Χάδια» και είχε δημοσιευτεί και αυτό στο προσωπικό
ιστολόγιο του συγγραφέα. Σε μια ζωή που μοιάζει να μαραζώνει, ο πρωταγωνιστής
μοιάζει να βρίσκει δύναμη στα μαγικά του «Ντέλια» και στην συντροφιά μιας
γάτας.
Τι είναι λοιπόν αυτό το δωμάτιο που
αναζητούν οι πρωταγωνιστές; Για κάποιους είναι στην κυριολεξία ένας χώρος, ένα
καταφύγιο όπου θα νιώθουν ασφαλείς. Για κάποιους άλλους αποκτά μεταφορική
σημασία, είναι η σκέψη στο μυαλό και η δημιουργία μιας πραγματικότητας στην
οποία μέσα θα χωράνε καθώς ο κόσμος τριγύρω τους δεν μπορεί να τους αποδεχτεί
για αυτό που είναι. Είναι ο έρωτας που αυτήν την φορά θα ανταποκριθεί, η
αναγνώριση που αυτήν την φορά που θα έρθει, ο θρίαμβος που αυτήν την φορά είναι
σίγουρος.
Ένα από τα αξιοσημείωτα της συλλογής είναι
η παρουσία του ποδοσφαίρου σε τέσσερα από τα έργα. Επίσης σε τρία από τα
διηγήματα μέρος της δράσης εξελίσσεται στην Σόφια της Βουλγαρίας. Για το πώς το
ποδόσφαιρο επηρεάζει τις μάζες και άρα και τις ζωές κάποιων πρωταγωνιστών έχουν
γραφτεί πολλά, πάντως εδώ δεν έχουμε τον στείρο οπαδισμό, αλλά την αγάπη για
την ομάδα και την ομορφιά του αθλήματος που προσφέρουν κάποιοι παίκτες.
Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος δράσης πολλών
διηγημάτων, αλλά δεν πρωταγωνιστεί στις ιστορίες. Χαριλάου, Λαγκαδάς, Σουρωτή,
Τριανδρία, 25ης Μαρτίου είναι μερικά από τα μέρη όπου θα δούμε τους ήρωές μας.
Προσωπικά η συλλογή μού άρεσε και κάποια
από τα διηγήματα τα απόλαυσα περισσότερο. Ο Γούτας ακολουθεί την ρεαλιστική
φόρμα και ξέρει να διηγείται ιστορίες, βρίσκει την λογοτεχνική χροιά στην
καθημερινότητα και στην ρουτίνα, δεν φτιάχνει υπερήρωες. Στο τέλος του βιβλίου
πιστεύω πολλοί θα αναρωτηθούν αν έχουν οι ίδιοι ένα δικό τους τέτοιο δωμάτιο.
Γιάννης Μπασαγιάννης
Vivlioniki
8 / 5 / 2026