ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΚΥΤΙΟ (6)
(στη
στήλη αυτή θα αναρτάται σύντομο σχόλιο για κάποιο από τα βιβλία που, κατά
καιρούς, δέχομαι με το ταχυδρομείο)
●
Γεώργιος
Νικ. Σχορετσανίτης, Οι απαρχές της λογοτεχνίας του αμερικάνικου Νότου,
εκδ. Οδός Πανός, 2025
Όταν
μιλάμε για λογοτεχνία του Αμερικάνικου Νότου το μυαλό μας πηγαίνει ακαριαία
στον «πατέρα» της λογοτεχνίας του Νότου, τον Ουίλιαμ Φόκνερ (1897-1962). Μετά
ξεπηδούν κι άλλες σημαντικές μορφές, όπως ο θεατρικός συγγραφέας Τένεσι Ουίλιαμ,
ο Τρούμαν Καπότε, η Φλάνερι ο Κόνορ, για να φτάσουμε μέχρι τη σύγχρονη Τόνι
Μόρισαν (1931-2019), που βραβεύτηκε με Νόμπελ το 1993 και που με το συνολικό της
έργο αντιτάχθηκε στη σεξιστική και ρατσιστική γλώσσα, στη σκλαβιά, τη
γενοκτονία και τον πόλεμο. Κοινά στοιχεία της λογοτεχνίας των παραπάνω
συγγραφέων η καταγραφή ιστορικών γεγονότων, η φυλετική ένταση, η ανθρώπινη
παρακμή και οι οικογενειακές σχέσεις. Αυτή όμως η λογοτεχνία του Αμερικάνικου
Νότου έχει βαθιές ρίζες, που φτάνουν σε βάθος χρόνου. Αυτές τις ρίζες, δηλαδή τις
απαρχές της, μελετά ο συγγραφέας Γεώργιος Σχορετσανίτης στο βιβλίο του Οι
απαρχές της λογοτεχνίας του αμερικάνικου Νότου (Οδός Πανός, 2025). Θα σταθώ
μόνο σε μερικά σημεία-πληροφορίες, που τα θεωρώ σημαντικά και που φωτίζονται
από τον συγγραφέα επαρκώς.
⃰ Μία κατηγορία λογοτεχνών του Νότου (οι πρώτοι
χρονολογικά και οι περισσότεροι που έδωσαν έργα στις αρχές και στα μέσα του 19ου
αιώνα) πάτησαν στα βιβλία τους στη «λευκή παράδοση». Εξύμνησαν δηλαδή το
καθεστώς των απέραντων φυτειών, θρηνώντας για ένα παρελθόν το οποίο στην
πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξε (σ. 12)
⃰ Η θεωρία της «χαμένης αιτίας» (νοσταλγία για
το Συνομοσπονδιακό παρελθόν, συλλογική λήθη της φρίκης της σκλαβιάς των μαύρων,
χρήσιμο εργαλείο συμφιλίωσης Βορρά-Νότου μετά τον Αμερικανικό εμφύλιο) επηρέασε
και κατηύθυνε πολλούς λογοτέχνες. Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους αυτής
της λογοτεχνικής τάσης ο Τόμας Νέλσον Πέιτζ (1853-1922) (σ. 64).
⃰ Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε (1809-1849), που, πέρα
από σημαντικός συγγραφέας, υπήρξε και εξέχων κριτικός της γενιάς του, βοήθησε σημαντικά
σε μια στροφή προς μια πιο κοινωνική ματιά στο θέμα της δουλείας και της καταπίεσης
των μαύρων από τους λευκούς. Υπήρξε εμβληματικός εκπρόσωπος του κριτικού
πνεύματος. Πρώτος παρατήρησε πως «πολλοί νότιοι συγγραφείς στις πρώτες και
μεσαίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, αναγκάστηκαν να αγωνιστούν με
δύσκολα πολιτιστικά και πολιτικά συστήματα που δεν υιοθέτησαν εναλλακτικές
ιδεολογίες, αλλά αντίθετα επέστρεψαν σε δυσάρεστα ρατσιστικά και αντιδραστικά
ιδεώδη» (σ. 148).
⃰ Η Χάριετ Μπίτσερ Στόου (1811-1896) υπήρξε
συγγραφέας-υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας. Το μνημειώδες βιβλίο της Η
καλύβα του μπαρμπα Θωμά εκδόθηκε το 1852 και έγινε πασίγνωστο σε όλη τη
χώρα – οι πωλήσεις του υπολείπονταν μόνο από εκείνες της Βίβλου. Θεωρείται πως
η κυκλοφορία του συνδαύλισε το αποσχιστικό κίνημα της δεκαετίας του 1850.
Ο
Γεώργιος Σχορετσανίτης, που στο παρελθόν ασχολήθηκε και σε άλλα του βιβλία με
την αμερικάνικη λογοτεχνία, με αυτό το βιβλίο-μελέτη αναλύει και εξηγεί όλο το
παρελθόν της λογοτεχνίας του Αμερικάνικου Νότου, το ιστορικό πλαίσιο, τις παθογένειες
της εποχής αλλά και τις κατευθύνσεις που αυτή ακολούθησε. Είναι χρήσιμο να τα
γνωρίζουμε όλα αυτά για να ερμηνεύουμε σωστότερα και με γνώση τα σύγχρονα λογοτεχνικά
ρεύματα αλλά και να αντιληφθούμε καλύτερα την ιδιαίτερα φορτισμένη ατμόσφαιρα που,
παραδοσιακά, χαρακτηρίζει τη γραφή των συγγραφέων του Αμερικάνικου Νότου, από τις
αρχές του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα.
Π. Γ.